| Opublikowane jesienią 2009 r. podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2009/2010 zalecają monitorowanie wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego. Mija dziewięć miesięcy od wprowadzenia nowej podstawy programowej w klasach pierwszych szkoły podstawowej i gimnazjum. Na przykładzie placówki, którą kieruję, spróbuję określić, w jaki sposób realizuję zalecenie MEN – przy pomocy jakich narzędzi sprawdzam, że nauczyciele wdrażają nową podstawę programową, jak dokumentuję prowadzone przeze mnie działania. Działanie 1 – kontrola zgodności programów nauczania z podstawą programową. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 2009 r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. z 2009 r. Nr 89, pozycja 730) dyrektor szkoły dopuszcza w kierowanej przez siebie placówce do użytku program nauczania ogólnego na wniosek nauczyciela. Najważniejszą kwestią, którą powinien sprawdzić dyrektor szkoły przed dopuszczeniem programu nauczania do użytku szkolnego, jest jego zgodność z podstawa programową. Narzędziem, którym się posłużyłem, był wniosek nauczyciela o wpisanie do szkolnego zestawu wybranego przez niego programu nauczania. Obowiązkiem nauczyciela było między innymi opisanie zgodności treści programu z podstawą programową, określenie poprawności dydaktycznej programu (czy materiał jest przystępny dla uczniów, uszeregowany zgodnie z zasadą stopniowania trudności, uwzględniający zainteresowania i potrzeby uczniów, uwzględniający różnorodność metod i indywidualizację kształcenia), dokonanie oceny możliwości realizacji zawartych w programie treści wykraczających poza podstawę programową, możliwości planowania i realizacji wybranego programu w cyklu trzyletnim, oceny interdyscyplinarności programu (czy łączy treści z innych przedmiotów), wreszcie określenie, czy treści wychowawcze zawarte w programie są zgodne z zapisami podstawy programowej. Działanie 2 – szczegółowe rozpisanie przez nauczycieli, na trzyletni cykl kształcenia, treści podstawy programowej. Należało przygotować treść podstawy programowej w formie planu wynikowego. W nim każdy nauczyciel miał obowiązek odnieść się do sposobu kształcenia, doskonalenia u uczniów umiejętności kluczowych opisanych w podstawie programowej dla danego etapu edukacyjnego, wymagań ogólnych i szczegółowych opisanych w podstawie programowej dla swojego przedmiotu oraz treści zawartych w programie nauczania. Aby zrobić to rzetelnie zobowiązałem swoich nauczycieli, przed opracowaniem planu wynikowego, do przeprowadzenia wstępnej diagnozy zespołu klasowego. Plany wynikowe pozwalają dyrektorowi szkoły w każdym momencie kontrolować stopień realizacji podstawy programowej przez danego nauczyciela. Odwołuję się do nich podczas obserwacji zajęć prowadzonych przez nauczycieli. Są również przydatne w trakcie monitorowania realizacji obowiązkowej liczby godzin przewidzianej podstawą programową dla danej edukacji – pozwalają mi określić liczbę godzin, którą trzeba dodatkowo wygospodarować dla nauczyciela, w momencie kiedy z różnych powodów nie została zrealizowana podstawa programowa w ramach przewidzianego rozporządzeniem limitu. Plany wynikowe są dla dyrektora szkoły cennym źródłem informacji przydatnych do oceny stanu realizacji podstawy programowej. Stąd też ich monitorowanie w zakresie realizacji powinno mieć miejsce nie tylko przy okazji obserwacji zajęć nauczyciela, ale również w trakcie innych czynności merytorycznych, wykonywanych przez nauczycieli (dobrą praktyką może być analiza stopnia realizacji planów wynikowych w trakcie posiedzeń zespołów przedmiotowych). W ostatnim okresie wywiązała się wśród nauczycieli dyskusja dotycząca obowiązku sporządzania przez nich planów wynikowych. Z mojego punktu widzenia podstawowym obowiązkiem każdego nauczyciela określonego przedmiotu jest pełna realizacja podstawy programowej kształcenia ogólnego. Trudno sobie wyobrazić pełną i poprawną realizację podstawy programowej bez dobrze przygotowanego rozkładu materiału nauczania. W związku z tym, że obowiązujące przepisy nie obligują nauczycieli do sporządzania rozkładów materiału nauczania z prowadzonych przez nich zajęć edukacyjnych, obowiązek taki wprowadziłem w statucie szkoły w części dotyczącej zadań nauczycieli. Działanie 3 – obserwacje zajęć prowadzonych przez nauczycieli. Działanie to wynika z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U z 2009 r. Nr 168, pozycja 1324). Dyrektor szkoły w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego obserwuje prowadzone przez nauczycieli zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze oraz inne zajęcia i czynności wynikające z działalności statutowej szkoły lub placówki. Obserwacja zajęć prowadzonych przez nauczycieli jest doskonałą formą sprawdzenia, czy nauczyciele realizują podstawę programową. Wykorzystywanymi przeze mnie narzędziami są arkusz rozmowy poprzedzającej obserwację oraz arkusz obserwacji. W czasie rozmowy poprzedzającej obserwację pytam nauczyciela między innymi o takie kwestie jak: diagnoza, rozpoznanie przez nauczyciela poziomu dotychczasowych umiejętności uczniów określonych w podstawie programowej (w ujęciu na przykład procentowym lub wyrażone oceną), założone cele lekcji i umiejętności, które będzie kształcił w trakcie obserwowanej lekcji, wynikające z podstawy programowej, sposób realizacji, wdrażania nowej podstawy programowej. W trakcie obserwacji zajęć staram się dokonać oceny skuteczności kształcenia przez nauczyciela wybranych umiejętności przedmiotowych, opisanych w podstawie programowej, według kryteriów: umiejętności opanowane, umiejętności opanowane częściowo (których kształcenia nie zakończono), umiejętności nie opanowane (których kształcenie rozpoczął nauczyciel). Obserwacja również ma dać mi odpowiedź na następujące pytania: czy nauczyciel zna podstawę programową swojego przedmiotu? Czy potrafi określić zależności między podstawą programową a programem nauczania? Czy zna treści i osiągnięcia z podstawy programowej niższego etapu edukacyjnego? Czy potrafi przyporządkować zadaniom osiągnięcia z podstawy programowej? Czy kształci umiejętności ponadprzedmiotowe zapisane w podstawie programowej? Czy sprawdzając osiągnięcia edukacyjne uczniów nauczyciel uwzględnia osiągnięcia z podstawy programowej? Czy w swojej pracy wychowawczej uwzględnia zapisy z podstawy programowej? Obserwacja sprzyja również kontroli dokumentacji prowadzonej przez nauczyciela – dziennika lekcyjnego. Wpisy tematów lekcyjnych przez nauczycieli w dziennikach są również dla nas potwierdzeniem realizacji podstawy programowej w zakresie danego przedmiotu. Działanie 4 – monitorowanie liczby godzin. Wynika to z rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej: z dnia 23 marca 2009 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 54, poz.442) oraz z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. Określiły one minimalną liczbę godzin dla poszczególnych zajęć edukacyjnych, w trakcie których należy zrealizować podstawę programową, przewidzianą dla tych przedmiotów. W związku z powyższym, obowiązkiem dyrektora od 1 września 2009 r. jest monitorowanie liczby wskazanych godzin, w ramowych planach nauczania dla danych zajęć edukacyjnych, realizowanych przez nauczyciela. Wykorzystywanym przeze mnie narzędziem jest tabela, w której każdy nauczyciel w ramach realizowanego przedmiotu wskazuje w poszczególnych miesiącach proporcję pomiędzy planowaną liczbą godzin z przedmiotu, wyliczoną zgodnie z kalendarzem, w stosunku do faktycznie zrealizowanej. Daje to dyrektorowi informację, czy nauczyciel jest w stanie wypracować narzucony rozporządzeniem limit obowiązkowych godzin i tym samym zrealizować treści podstawy programowej, czy ewentualnie zachodzi konieczność wsparcia go dodatkowymi godzinami, z puli godzin do dyspozycji dyrektora, by tym samym zagwarantować pełną realizację treści podstawy programowej. Jednocześnie w przygotowywanym przez nauczycieli zestawieniu zostali oni zobowiązani do podania przyczyn, w wyniku których występują opóźnienia w realizacji podstawy programowej (na przykład: zwolnienia lekarskie nauczyciela, zwiększenie liczby godzin na kształcenie określonych umiejętności itp.). Dyrektorzy szkół kontrolując i monitorując realizację podstawy programowej powinni w szczególności badać przedmioty tych nauczycieli, którzy przebywali na długoterminowym zwolnieniu lekarskim, opracowywać jak najbardziej efektywny sposób organizacji zastępstw za nieobecnych nauczycieli, a w razie potrzeby przeprowadzać ewentualną korektę wykorzystania godzin do dyspozycji dyrektora, przeznaczając je tam, gdzie występuje zagrożenie w zakresie realizacji podstawy programowej. Działanie 5 – oświadczenia, które zbieram od nauczycieli uczących w klasach kończących etap edukacyjny. Są one podstawą do zapisania w protokole rady pedagogicznej, dotyczącej ewaluacji i zdiagnozowania pracy szkoły za dany rok szkolny, że cele i umiejętności finalne określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego i planach wynikowych, w poszczególnych klasach, w trzyletnim cyklu kształcenia, zostały przez nauczycieli zrealizowane, w ramach nauczanego przedmiotu. Jednocześnie wyjaśniam, że samo oświadczenie nie oznacza konsekwentnej realizacji przez nauczyciela podstawy programowej. Dopiero w zestawieniu z innymi działaniami kontrolnymi podejmowanymi przez dyrektora szkoły może stanowić dokument wiarygodny, na przykład dla kontroli zewnętrznej. Działanie 6 – diagnozowanie osiągnięć uczniów. Mowa tu o próbnym sprawdzianie po klasie szóstej szkoły podstawowej, próbnym egzaminie gimnazjalnym oraz wszelkiego rodzaju badaniach kompetencji uczniowskich na różnych poziomach kształcenia oraz dokonywanie analizy uzyskiwanych wyników (opracowywanie programów naprawczych, wspomagających). […] Jacek Stec Pełna treść artykułu dostępna jest w wersji drukowanej czasopisma |
Strona główna 
ARCHIWUM ▼ Numer 3/2010 Nauczyciel pod lupą Narzędzia do oceny realizacji nowej podstawy programowej przez nauczycieli
ARCHIWUM ▼ Numer 3/2010 Nauczyciel pod lupą Narzędzia do oceny realizacji nowej podstawy programowej przez nauczycieli
| Narzędzia do oceny realizacji nowej podstawy programowej przez nauczycieli |